Sự Cân Bằng Giữa Tính Ổn Định Và Sự Thay Đổi

Trong phương pháp Montessori, chúng ta thường xuyên nói về tính ổn định nhiều đến mức đôi khi chúng ta sợ sự thay đổi. Tính ổn định là nền tảng trong việc chuẩn bị môi trường cho trẻ nhỏ. Mọi thứ trong thế giới này đều to lớn và mới mẻ, vì vậy tính ổn định giúp trẻ chuẩn bị tinh thần và biết điều gì sẽ xảy ra. Trẻ đang tìm kiếm những quy luật để thích nghi với văn hóa và cộng đồng xung quanh. Khi trẻ nghĩ rằng một điều gì đó sẽ xảy ra vào ngày mai – và điều đó thực sự xảy ra – điều đó dần dần giúp trẻ tự tin hơn. Do đó, tính ổn định giúp xây dựng niềm tin.

Tuy nhiên, thay đổi là một phần tự nhiên của cuộc sống: các mùa thay đổi, sở thích của trẻ thay đổi, ban đêm chuyển thành ban ngày. Sự thay đổi là điều tốt, vì nó giữ cho mọi thứ luôn tươi mới. Khi sự thay đổi được cân bằng với tính ổn định, nó giúp trẻ phát triển khả năng linh hoạt và giải quyết vấn đề. Ngược lại, nếu luôn có sự thay đổi mà không có tính ổn định, thì mọi thứ sẽ trở nên hỗn loạn. Hỗn loạn khiến trẻ khó xây dựng sự tự tin và khiến trẻ phụ thuộc nhiều hơn vào người lớn để hiểu điều gì đang diễn ra.

Có hai cách chính để cân bằng giữa sự thay đổi và tính ổn định. Một cách là thay đổi từng chút một trong khi giữ phần lớn mọi thứ ổn định. Cách khác là tạo ra một sự thay đổi rõ ràng, dễ nhận biết, sau đó là một giai đoạn ổn định. Giữa hai cách tiếp cận này còn có rất nhiều mức độ thay đổi khác nhau. Khi hiểu được hai đầu cực đối lập của sự cân bằng giữa ổn định và thay đổi, Ba Mẹ có thể điều chỉnh thực hành Montessori sao cho phù hợp với tình huống riêng của mình.

CHUẨN BỊ CHO NHỮNG THAY ĐỔI NHỎ 

Trước tiên là những thay đổi chậm rãi diễn ra trong thời gian dài. Khi hầu hết mọi thứ đều ổn định, trẻ sẽ cảm thấy tự tin vào những điều sẽ xảy ra mỗi ngày. Những thay đổi nhỏ diễn ra sẽ khơi gợi sự tò mò và thích thú. Ví dụ như việc quan sát khu vườn lớn lên. Khu vườn cần được tưới nước, chăm sóc, yêu thương, và mỗi nụ chồi mới là một phép màu nhỏ. Một ví dụ khác là việc trẻ được dạy những bài học mới trong lớp khi các em lớn lên.

Những thay đổi này dễ dàng quản lý và đôi khi xảy ra mà chúng ta không nhận ra. Tuy nhiên, việc ghi nhận những thay đổi này là quan trọng để chúng ta thấy được sự trưởng thành. Đồng thời, việc nhấn mạnh những thay đổi cũng giúp thế giới trở nên thú vị và kỳ diệu hơn. Ví dụ, vào ngày tuyết rơi đầu tiên, hãy dành thêm thời gian ở ngoài trời để chiêm ngưỡng sự thay đổi của mùa. Đừng để mình quá đắm chìm vào tầm quan trọng của sự ổn định mà quên dạy trẻ cách cảm nhận vẻ đẹp tự nhiên của thế giới.

CHUẨN BỊ CHO NHỮNG THAY ĐỔI LỚN 

Loại thay đổi thứ hai là những thay đổi lớn và khó khăn hơn. Đây là những thay đổi mà sau khi xảy ra, mọi thứ sẽ khác đi. Có thể là thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hàng ngày như việc đi ngủ hay thức dậy. Việc thức và ngủ là hai trạng thái rất khác biệt. Với trẻ nhỏ, đó là một thay đổi lớn và nếu thói quen ngủ và môi trường ngủ của trẻ ổn định thì quá trình chuyển từ trạng thái thức sang ngủ sẽ dễ dàng hơn. Thay đổi lớn cũng có thể là việc chuyển đến nhà mới hoặc bắt đầu đi học mẫu giáo. Hãy kiên nhẫn, vì trẻ cần thời gian để học cách tin tưởng bản thân một lần nữa trong khi làm quen với những điều mới. Càng có nhiều sự ổn định trước và sau thay đổi, trẻ càng thích nghi nhanh hơn. Dưới đây là một số nguyên tắc hướng dẫn trước và sau thay đổi lớn để giúp quá trình diễn ra suôn sẻ hơn:

Trước Khi Thay Đổi

Nói về sự thay đổi một cách cụ thể và thường xuyên. Ví dụ: “Nếu con đặt tay lên bụng mẹ, con sẽ cảm nhận được em trai đang đạp đấy. Em cũng có chân như con nhưng nhỏ hơn nhiều” hoặc “Chúng ta sắp chuyển đến một ngôi nhà mới và sẽ có những tủ màu nâu đậm” hoặc “Bố sắp bắt đầu một công việc mới và sẽ rời nhà sớm hơn vào buổi sáng. Vì vậy, từ giờ mẹ sẽ đưa con đi học.”

Chờ đến khi trẻ thấy được bằng chứng hữu hình của sự thay đổi thì chúng ta mới mới bắt đầu nói chuyện và trao đổi với trẻ. Ví dụ như bụng mẹ lớn lên, đóng gói thùng đồ, hoặc quần áo mới cho bố đi làm. Nếu không có bằng chứng hữu hình, bạn có thể cho trẻ xem hình ảnh. Nghe có vẻ ngược đời nhưng nếu bạn chuẩn bị quá sớm, trẻ có thể không hiểu và cảm thấy bối rối.

Cho trẻ tham gia càng nhiều càng tốt, bằng những việc đơn giản và thiết thực. Ví dụ: để trẻ giúp sắp xếp phòng cho em bé, hoặc đóng một vài hộp đồ (đóng hộp những chiếc khăn tắm thì vẫn không gây nguy hiểm gì cho con), hoặc đi mua quần áo mới cho bố. 

Tránh nói trước trẻ sẽ cảm thấy thế nào. Vì điều đó chúng ta không thể dự đoán được. Trẻ vốn dĩ thích những điều cụ thể hơn là cảm xúc trừu tượng.

Chuẩn bị trước các thói quen sau thay đổi. Nếu sau thay đổi lớn mà mọi thứ nhỏ nhặt lại tiếp tục thay đổi, trẻ có thể cảm thấy mất phương hướng. Hãy suy nghĩ kỹ từng chi tiết và lên kế hoạch trước cho thời điểm sau thay đổi – để dù mọi thứ mới mẻ nhưng vẫn có sự ổn định.

Trong Quá Trình Thay Đổi

Dự tính mọi việc sẽ mất nhiều thời gian hơn bình thường. Điều này sẽ giúp trẻ có thời gian quan sát và tìm hiểu điều gì đang xảy ra. Nếu trẻ bị thúc ép, trẻ có thể sẽ hoảng loạn vì không hiểu chuyện gì đang diễn ra.

Tường thuật lại các hoạt động trong ngày cho trẻ. Có thể sẽ có những điều mới mẻ mà trẻ chưa có từ vựng để diễn đạt. Việc trò chuyện sẽ giúp trẻ hiểu sự thay đổi đang diễn ra và đồng thời phát triển vốn từ.

Cần thật nhiều kiên nhẫn. Sự thay đổi có thể khiến trẻ cảm thấy mệt mỏi và căng thẳng, vì vậy hãy thông cảm cho con. Nếu trẻ khóc lóc, hãy sẵn sàng ôm trẻ nhiều hơn, cho ăn thêm bữa phụ, hoặc cho đi ngủ sớm và được ôm ấp nhiều hơn.

Sau Khi Có Sự Thay Đổi

Duy trì thói quen và môi trường ổn định. Có thể bạn sẽ cảm thấy mọi thứ không hiệu quả vì mọi thứ đều mới mẻ đối với cả bạn và trẻ. Hãy kiên nhẫn. Tiếp tục giữ vững sự ổn định trong vài tuần trước khi quyết định rằng thói quen đó thực sự không phù hợp.

Nói chuyện về sự thay đổi để nhắc trẻ về những điều mới và tiếp tục tường thuật khi trẻ đang học hỏi. Việc nhắc lại những điều trước khi thay đổi cũng giúp trẻ rèn luyện trí nhớ.

Tiếp tục kiên nhẫn. Thường thì trẻ nhỏ mất khoảng 2 tháng để thích nghi với một thói quen mới trước khi bắt đầu thể hiện sự tự tin và tính tự lập trong thói quen đó.

VAI TRÒ CỦA TÂM TRÍ THẤM HÚT ĐỐI VỚI SỰ THAY ĐỔI

Bà Maria Montessori gọi não bộ của trẻ dưới 6 tuổi là ‘Tâm Trí Thấm Hút’. Tâm trí này cho trẻ khả năng học hỏi mà không cần nỗ lực. Tức là, trẻ học một cách vô thức, thậm chí đôi khi không nhận ra mình đang học gì. Những trải nghiệm mà trẻ có được trong giai đoạn tâm trí thấm hút sẽ xây dựng nên tính cách của trẻ. Bằng cách mang lại cho trẻ những trải nghiệm tích cực liên quan đến sự thay đổi, Tâm Trí Thấm Hút của trẻ sẽ sử dụng những trải nghiệm đó để hình thành nên một thái độ chủ động và tích cực đối với sự thay đổi – và thái độ này sẽ theo trẻ suốt cả cuộc đời.

Hãy lưu ý rằng trẻ cũng đang hấp thụ thái độ của bạn đối với sự thay đổi và với cuộc sống. Nếu bạn cảm thấy lo lắng hay căng thẳng trước những thay đổi, trẻ sẽ cảm nhận được và cũng sẽ cảm thấy như vậy. Trẻ nhỏ tin vào cảm xúc của bạn hơn là của chính mình, vì các con còn quá phụ thuộc và chưa có đủ kinh nghiệm sống. Vì vậy, khi chuẩn bị cho trẻ thích nghi với thay đổi, đừng quên chuẩn bị cho chính bạn trước. Nhờ đó, trẻ sẽ học được từ chính bạn – và từ trải nghiệm của mình – rằng sự thay đổi là điều tốt đẹp, và trẻ sẽ có đủ sự tự tin để đối mặt với nhiều điều trong cuộc sống.

Nguồn: https://montessoriparenting.org/how-to-prepare-for-change-with-toddlers/